เห็นคุณค่า…เห็นโอกาส Learn to Unlock: ปลดล็อคการเรียนรู้ไปกับหน่วยจัดการเรียนรู้ภาคใต้

เมื่อ “การเรียนรู้” คือ “การเปิดพื้นที่” ให้ผู้คนลุกขึ้นเปลี่ยนชีวิตของตนเอง บางพื้นที่เริ่มต้นจากการพัฒนาทักษะอาชีพ บางพื้นที่เริ่มจากการเปิดใจของผู้คน บางแห่งเริ่มจากการสร้างพื้นที่ให้คนพิการได้มีส่วนร่วม ขณะที่อีกหลายพื้นที่ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นรากฐานของการเรียนรู้ แม้เส้นทางของการเปิดพื้นที่การเรียนรู้จะแตกต่างกัน แต่ทุกหน่วยจัดการเรียนรู้ภาคใต้กำลังมุ่งไปยังเป้าหมายเดียวกัน นั่นคือการปลดล็อกศักยภาพของผู้คนผ่านการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น เข้าใจชีวิต และเชื่อมั่นว่าทุกคนสามารถเติบโตได้

จากชายแดนใต้สู่ชายฝั่งอันดามัน เราได้ยินเสียงจากผู้คนและคนทำงานในพื้นที่ทำให้ค้นพบว่า การเรียนรู้ไม่ใช่เพียงการถ่ายทอดความรู้ แต่คือการออกแบบโอกาสให้เหมาะกับชีวิตของผู้เรียนเป็นรายบุคคล

ออกแบบโอกาส ให้พอดีกับชีวิต ด้วยฐานความคิดที่
“เข้าถึง เข้าใจ”

“การออกแบบการเรียนรู้ที่ดีต้องยึดผู้เรียนเป็นหลัก ยืดหยุ่นตามบริบทชีวิต และสามารถส่งต่อไปถึงคนในครอบครัวได้” คือบทเรียนสำคัญที่ นางกุสุมา ยูโซะ เครือข่ายสภาองค์กรชุมชนการส่งเสริมเศรษฐกิจและทุนชุมชนผลิตขนมปัง จังหวัดนราธิวาส หน่วยจัดการเรียนรู้นวัตกรรมต่อเนื่อง ที่ Learn จากการทำงานที่ผ่านมา และเป็นเหตุผลที่ทำให้ปีนี้เธอต้องการต่อยอดไปสู่การเป็นหน่วยจัดการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น เปิดโอกาสให้คนในพื้นที่มีทั้งทักษะ วุฒิการศึกษา และเส้นทางใหม่ของชีวิต

ในขณะเดียวกัน หลายพื้นที่กลับพบว่า ข้อจำกัดไม่ได้อยู่ที่ผู้เรียน แต่อยู่ที่ “วิธีคิดของสังคม” 

“เราอยากเห็นความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นในสังคมที่คนพิการและคนทั่วไปสามารถอยู่และเรียนรู้ร่วมกันได้” นั่นคือความตั้งใจของ นางสาวอภิชญา ไชยชนะ ชมรมสร้างเสริมศักยภาพเพื่อเพื่อนคนพิการ จังหวัดนราธิวาส หน่วยจัดการเรียนรู้ทั่วไป ที่เชื่อว่าการ Unlock ที่สำคัญที่สุด คือการปลดล็อกความคิดของทั้งคนทำงาน ชุมชน ผู้นำ ผู้ปกครอง โรงเรียน และทุกภาคส่วน ให้ร่วมกันสร้างพื้นที่ปลอดภัยที่ทุกคนสามารถเรียนรู้ร่วมกันได้ เพราะการเรียนรู้จะเกิดขึ้นไม่ได้ หากชุมชนไม่ได้เป็นเจ้าของการเรียนรู้นั้น

นางสาวตูแวคอลีเย๊าะ กาแบ วิสาหกิจชุมชนนีปิสกูเละ จังหวัดปัตตานี หน่วยจัดการเรียนรู้นวัตกรรมต่อเนื่อง ย้ำว่า กระบวนการเรียนรู้ต้องเริ่มจากฐานชุมชนเป็นตัวตั้ง พร้อมเชื่อมโยงความพร้อมของผู้คนแต่ละช่วงชีวิตเข้าด้วยกัน ก่อนชวนคนรุ่นใหม่และหน่วยงานท้องถิ่นเข้ามาเป็นพลังสำคัญในการดูแลการเรียนรู้ของชุมชน

สำหรับบางคน การได้เห็นตัวอย่างความสำเร็จของพื้นที่อื่น กลายเป็นแรงผลักดันให้ลุกขึ้นมาสร้างการเปลี่ยนแปลงในบ้านของตนเอง เช่น นายซูเพียน สะมะ สภาองค์กรชุมชนตำบลท่าธง จังหวัดยะลา หน่วยจัดการเรียนรู้ทั่วไป ยอมรับว่า หลายตัวอย่างจากหน่วยจัดการเรียนรู้รุ่นพี่ในภาคใต้ ทำให้เขาเห็นแนวทางจัดการปัญหาในพื้นที่ชัดขึ้น ทั้งปัญหาความยากจน การขาดโอกาส และยาเสพติด เขาจึงตั้งใจ Learn เทคนิคและกระบวนการทำงาน เพื่อ Unlock ศักยภาพของตนเองและทำงานอย่างเป็นระบบมากขึ้น

ขณะที่หลายพื้นที่เชื่อว่า การเรียนรู้จะยั่งยืนได้ก็ต่อเมื่อผู้คนกลับมาเห็นคุณค่าของสิ่งที่มีอยู่แล้วในชุมชนนายสุบดินทร์ สองนรินทร์ กลุ่มอาชีพน้ำพริกบ้านทับปลา–ลำปี จังหวัดพังงา หน่วยจัดการเรียนรู้ทั่วไป อยากให้คนรุ่นใหม่กลับมาเรียนรู้วิถีชีวิตและภูมิปัญญาของชาวมอแกน เพื่อยกระดับความรู้ ทักษะ และโอกาสในการพึ่งพาตนเองได้ ดังนั้นก้าวแรกในงานนี้จึงต้องการ Unlock ความคิดเดิม ๆ ของคนทุกช่วงวัยในพื้นที่ที่มีต่อเรื่องการเรียนรู้

ส่วน นางสาวไอรดา ม่วงพานิช เครือข่ายคนเลี้ยงผึ้ง จังหวัดสุราษฎร์ธานี หน่วยจัดการเรียนรู้นวัตกรรมต่อเนื่อง  ได้ Learn ว่า ทักษะเอาตัวรอดไม่ได้อยู่เฉพาะในห้องเรียน แต่เกิดจากความสามารถในการเรียนรู้จากสิ่งรอบตัวและนำมาปรับใช้ในชีวิตจริง จนสามารถ Unlock ศักยภาพของผู้ร่วมเรียนรู้ให้เดินไปสู่คุณภาพชีวิตในแบบที่ตนเองต้องการได้

เมื่อการเรียนรู้เริ่มเติบโต สิ่งที่ต้องเติบโตไปพร้อมกันคือ “กลไกในพื้นที่” ผู้ช่วยศาสตราจารย์กำไล สมรักษ์ สำนักวิชาพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ จังหวัดนครศรีธรรมราช หน่วยจัดการเรียนรู้นวัตกรรมต่อเนื่อง มองว่า บทเรียนสำคัญที่ได้ Learn กับ กสศ. คือการสร้างกลไกและการบูรณาการการทำงานร่วมกัน จนวันนี้บทบาทของโค้ชจึงเริ่มค่อย ๆ ถอยออกมา เพื่อ Unlock ให้คนในพื้นที่สามารถลุกขึ้นเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงได้ด้วยตนเองและสร้างการเรียนรู้เพื่อดูแลคนพื้นที่ของตัวเองต่อไปอย่างมั่นคง

ปลดล็อคฐานทุนชีวิต ด้วย “นิเวศการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น”

ขณะเดียวกัน นางนที ดำนุ้ย ชมรมผู้ปกครองบุคคลออทิสติก อำเภอเมืองพัทลุง จังหวัดพัทลุง หน่วยจัดการเรียนรู้ทั่วไป มองเห็นว่า “การเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น” คือคำตอบของครอบครัวเด็กออทิสติก เพราะช่วยให้ผู้ปกครองมีโอกาสพัฒนาทักษะ พึ่งพาตนเอง และส่งต่อการดูแลที่ดีขึ้นไปยังลูกหลาน

ด้าน นางประจวบ คงแก้ว วิสาหกิจชุมชนกลุ่มออมทรัพย์องค์กรสตรีตำบลปาล์มพัฒนา จังหวัดสตูล หน่วยจัดการเรียนรู้ทั่วไป เชื่อว่า แม้ทำงานภาคประชาสังคมมานาน แต่ปัญหาหนี้ครัวเรือน ยาเสพติด และความเหลื่อมล้ำยังคงอยู่ จึงอยาก Learn ร่วมกับ กสศ. และพิสูจน์ว่า “การเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น” จะสามารถเป็นเครื่องมือ Unlock ปัญหาคุณภาพชีวิตได้จริง

สำหรับ นายอะหมัด หลีขาหรี วิสาหกิจชุมชนส้มจุกจะนะ จังหวัดสงขลา หน่วยจัดการเรียนรู้นวัตกรรมต่อเนื่อง Learn สำคัญจากการทำงานกับ กสศ. ต่อเนื่องหลายปี มุมมองการทำงานกับคนเปราะบางเปลี่ยนไปมาก องค์ความรู้ที่เกิดขึ้นจากการลงมือปฏิบัติ สามารถส่งต่อไปถึงการเคลื่อนงานร่วมกับองค์กรในพื้นที่ได้ อย่างไรก็ตามการทำงานปีนี้เราก็ยังต้องเรียนรู้เพื่อยกระดับการทำงานในทุกมิติ เพื่อ “Unlock ให้เกิดการส่งต่อความเปลี่ยนแปลงไปสู่พื้นที่ใหม่ ๆ ทั้งวิธีคิด ทักษะ และการเรียนรู้”

ปิดท้ายด้วยมุมมองของ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.แสงอรุณ อิสระมาลัย มูลนิธิชุมชนสงขลา จังหวัดสงขลา หน่วยจัดการเรียนรู้นวัตกรรมต่อเนื่อง ที่สะท้อนภาพของการเรียนรู้ได้อย่างชัดเจนที่สุด

“ตลอดชีวิตที่ผ่านมา แม้เราเรียนรู้ทฤษฎีมามาก แต่กลับได้ Unlock และเติบโตขึ้นจากกระบวนการเรียนรู้และทำงานร่วมกับ กสศ. เพราะท้ายที่สุดแล้ว การเรียนรู้ที่แท้จริง ไม่ได้เกิดขึ้นจากตำราเพียงอย่างเดียว แต่เกิดขึ้นจากการลงมือทำ การรับฟัง การเข้าใจผู้คน และการเปิดโอกาสให้ทุกคนได้ร่วมกันออกแบบอนาคตของตนเอง”

เรื่องราวของตัวแทนหน่วยจัดการเรียนรู้ภาคใต้ทั้ง 11 หน่วยจัดการเรียนรู้ สะท้อนให้เห็นว่า การเปลี่ยนแปลงไม่ได้เริ่มจากการมีคำตอบที่ดีที่สุด แต่เริ่มจากการกล้าตั้งคำถาม รับฟัง และออกแบบการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับชีวิตของผู้คนในแต่ละพื้นที่ เมื่อผู้คนได้เรียนรู้จากฐานชีวิตของตนเอง การเปลี่ยนแปลงจึงไม่ได้หยุดอยู่เพียงคนคนหนึ่ง แต่ค่อย ๆ เติบโตสู่ครอบครัว ชุมชน และกลายเป็นพลังที่ส่งต่อถึงคนรุ่นต่อไป

นี่คือนิยามความหมายของ Learn to Unlock ที่กำลังเกิดขึ้นในภาคใต้ ที่เชื่อว่าการปลดล็อกการเรียนรู้ เพื่อปลดล็อกศักยภาพของผู้คนจะสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนได้จากภายในชุมชน…