“ทักษะพื้นฐานชีวิต” อาวุธลับเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตและการประกอบอาชีพของคนไทย

ความท้าทายประการหนึ่งที่จะทำให้คนไทยหลุดพ้นจากกับดักความยากจน คือการให้ความสำคัญในการลงทุนพัฒนาทุนมนุษย์ ซึ่งที่ผ่านมา กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ร่วมกับธนาคารโลก (World Bank) ได้เผยแพร่ “ผลสำรวจทักษะและความพร้อมเยาวชนและประชากรวัยแรงงานในประเทศไทย (Adult Skills Assessment in Thailand: ASAT)” ของโคจิ มิยาโมโตะ นักเศรษฐศาสตร์อาวุโสด้าน Global Practice จากธนาคารโลก ที่เป็นการประเมินขีดความสามารถประชากรวัยแรงงานกว่า 50 ล้านคน ในกลุ่มประชากรอายุ 15-64 ปี ที่อยู่นอกรั้วโรงเรียน พบว่า ภายใต้บริบทของไทย เผชิญวิกฤตประชากรวัยแรงงานขาดแคลนสมรรถนะที่เป็น ทักษะพื้นฐานชีวิต หรือ ทักษะพื้นฐานการทำงานในโลกยุคใหม่ (Foundational Skills) ซึ่งจำเป็นต้องมีเพื่อเผชิญกับความท้าทายในโลกยุคใหม่ เพื่อต่อยอดพัฒนาชีวิตตนเองให้ดียิ่งขึ้น และเพิ่มศักยภาพในการทำงานจนเป็นที่ต้องการของตลาดแรงงานจนผลักดันตนเองไปสู่การจ้างงานที่มีรายได้สูงขึ้น

ทั้งนี้ “ทักษะพื้นฐานชีวิต (Foundational skills)” ได้แก่ ทักษะการอ่านการรู้หนังสือ ทักษะดิจิทัล และทักษะทางสังคมและอารมณ์ ซึ่งเป็นฐานสำคัญของการประกอบอาชีพในทุก ๆ ด้าน ดังนี้

• ทักษะการอ่านการรู้หนังสือ (Literacy Skills):โดยส่งเสริมให้ผู้ร่วมเรียนรู้เข้าใจและมีความสามารถในการใช้ทักษะอ่าน เขียน คิดวิเคราะห์ และประยุกต์ใช้ความรู้ในบริบทต่าง ๆ โดยเฉพาะด้านการประกอบอาชีพ อาทิ ความสามารถในการอ่านคู่มือเพื่อการประกอบอาชีพ ความเข้าใจในการอ่านและกรอกเอกสารทางราชการ ตลอดจนรู้เท่าทันข้อมูล และตีความข้อมูลจากสิ่งที่อ่านได้ แยกแยะข้อเท็จจริงกับความคิดเห็น สามารถตัดสินใจได้อย่างมีเหตุผล สามารถสื่อสารแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและทำงานร่วมกับผู้อื่นในสังคมได้ สามารถเข้าถึงข้อมูล ใช้ความรู้ในการดำรงชีวิต แก้ปัญหา และมีส่วนร่วมในสังคมอย่างมีประสิทธิภาพและเท่าทันโลกยุคใหม่
• ทักษะดิจิทัล (Digital Literacy Skills): ส่งเสริมให้ผู้ร่วมเรียนรู้เข้าถึง เข้าใจ ข้อมูลเนื้อหาผ่านเทคโนโลยีดิจิทัลอย่างมีประสิทธิภาพ ปลอดภัย และมีจริยธรรม โดยครอบคลุมทั้งการใช้เครื่องมือดิจิทัล อาทิ สามารถใช้สมาร์ตโฟน คอมพิวเตอร์ หรืออินเทอร์เน็ต เพื่อค้นหาและวิเคราะห์เปรียบเทียบข้อมูลได้ ติดต่อสื่อสาร หรือทำธุรกรรมออนไลน์ได้ สามารถรู้เท่าทันสื่อและข้อมูลในการแยกแยะข่าวปลอม ข้อมูลบิดเบือน และใช้แหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือได้ รวมไปถึงการรู้เท่าทันภัยคุกคามทางไซเบอร์ อาทิ การหลอกลวงออนไลน์ เพื่อให้เป็นประโยชน์ในการดำรงชีวิต การทำงาน และการมีส่วนร่วมในสังคมยุคปัจจุบัน
• ทักษะสังคมและอารมณ์ (Social and Emotional Skills): ส่งเสริมการสร้างความเข้าใจและจัดการอารมณ์ ความคิด จุดแข็ง จุดอ่อน และเห็นคุณค่าของตนเอง รู้จักเห็นอกเห็นใจผู้อื่น สร้างความสัมพันธ์ที่ดี ตัดสินใจอย่างมีเหตุผลและรับผิดชอบต่อการตัดสินใจ และอยู่ร่วมกับชุมชนสังคมได้อย่างเหมาะสม

อย่างไรก็ตาม กสศ. เชื่อว่า “การศึกษาและการเรียนรู้เป็นเครื่องมือสำคัญในการเปลี่ยนแปลงชีวิต” และยังเชื่ออีกว่า การศึกษาและการเรียนรู้จะเป็นเครื่องมือเปลี่ยนแปลงความยากจนได้ ทั้งนี้ หนึ่งในเครื่องมือสำคัญของการดำเนินงานโครงการส่งเสริมการเรียนรู้สำหรับประชากรวัยแรงงานนอกระบบและครัวเรือนที่มีแนวโน้มกลายเป็นครัวเรือนยากจนข้ามรุ่น ปี 2569 ก็คือ “การพัฒนาทักษะพื้นฐานชีวิต” ให้กับผู้ร่วมเรียนรู้ในพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วประเทศ เพื่อก่อให้เกิดทักษะในการดำรงชีวิต เกิดทักษะในการประกอบอาชีพ มีงานทำ มีรายได้ และมีคุณภาพชีวิตที่ดีทั้งในระดับปัจเจกและครอบครัว ทั้งสามารถยกระดับความรู้และทักษะเพื่อสร้างโอกาสในชีวิตและอาชีพ โดยมีเป้าหมายสูงสุดเพื่อทำให้ผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์มีรายได้สูงขึ้น มีทัศนคติแบบเติบโต หรือ Growth Mindset และมีสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน