สร้างโอกาสการเรียนรู้แบบฉบับ “คนปากพูน”

“คนทุกคนเกิดมาพร้อมคุณค่าและศักยภาพบางอย่างที่ทุกคนในชุมชนจะต้องช่วยกันเติมเต็มให้พวกเขาเหล่านั้นมองเห็นและรู้คุณค่าของตัวเอง”

Learn to Unlock ชวนเรียนรู้โมเดลการทำงานจากเทศบาลเมืองปากพูน จังหวัดนครศรีธรรมราช ที่มีนายหัวใหญ่อย่าง “นายธนาวุฒิ ถาวรพราหมณ์” นายกเทศมนตรีเมืองปากพูน คอยหนุนอยู่ข้างหลัง ด้วยการกระจายอำนาจยกกำลังสองให้คณะทำงานและพลเมืองทุกคนลุกขึ้นมาสร้างการเปลี่ยนแปลงในพื้นที่ของตัวเองภายใต้แนวคิดการทำงานที่เฉพาะตัวและไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

3 แนวคิด ขับเคลื่อนงานสู่ความสำเร็จ

1. รูพังเหย เข้าได้ทางเดียว ออกได้หลายทาง ไม่ติดกรอบเดิม
2. ต้นกล้วย ไม่ต้องมีแกน แต่ร่วมกันทำ โดยมีเทศบาลเป็น “เวที” และชุมชนเป็น “ผู้แสดง”
3. ขนมเปียกปูน รวมผู้นำมาสร้างกลุ่มและเครือข่าย โดยมีข้อมูลเป็นศูนย์กลางในการเรียนรู้ร่วมกัน

ก้าวแรกของการทำงาน… ทำ 1 กระทบ 100

1. จะทำงานกับชุมชน คนในองค์กรต้องปรับตัวก่อน
   • ติดดิน อยู่กับพื้นที่
   • รู้ข้อมูล
   • สร้างการเรียนรู้และเวทีให้คนในชุมชนแสดง
   • เป็นที่ระบายทุกข์
   • ยินดีแบกภาระและแก้ปัญหาอย่างถูกจุด
2. สร้างวิสัยทัศน์และเปลี่ยนมายด์เซต เพื่อแก้ปัญหา “โง่ จน เจ็บ”
   • สร้างความเป็นพลเมือง พลเมืองมีความรู้ อยู่อย่างไม่ยากจน สุขภาพคนแข็งแรง
   • พัฒนาเมือง Pakpoon Happiness ได้แก่ เมืองสีเขียว เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เมืองแห่งสุขภาวะ และเมืองแห่งการเรียนรู้

คนหนึ่งคนมีปัญหาซับซ้อนหลายชั้น ทั้งครอบครัว สังคม สภาพแวดล้อม ล้วนส่งผลต่อวิถีชีวิต ความคิด พฤติกรรม ดังนั้นแก้ปัญหาเชิงปัจเจกไม่ได้ ต้องแก้ปัญหาแบบทับซ้อน

1. ระบบฐานข้อมูล แน่น แม่นยำ เก็บครบทั้ง 5 ด้าน ทั้งระดับบุคคล ครอบครัว ชุมชน ได้แก่ สิ่งแวดล้อม สังคม เศรษฐกิจ สุขภาพ การเมืองการปกครอง จากนั้นมองหาทุนชุมชน และจัดทำแผนที่ทุน เพื่อบันทึกว่าแต่ละพื้นที่มีทุนและศักยภาพอะไรบ้าง ก่อนจะนำข้อมูลเข้าสู่แผนพัฒนาทุกระดับ
2. รวมตัวสภาองค์กรชุมชน สร้างการมีส่วนร่วมด้วย “ชันชี” หรือพันธสัญญาที่มีจิตวิญญาณทั้ง 8 สภาองค์กรชุมชน คอยดูแลประชาชนทั้งเด็กเยาวชนในระบบ นอกระบบ เสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษา ครอบครัว และครอบคลุมถึงชุมชน ด้วยการกระจายอำนาจยกกำลังสองจากท้องถิ่นสู่ทุกชุมชน
3. กลไกการขับเคลื่อน ทั้งในและนอกท้องถิ่น ร่วมมือกันสร้างนวัตกรรมที่หลากหลาย เหมาะสม ยืดหยุ่น

ขับเคลื่อนงานผ่าน 8 สภาองค์กรชุมชน

1. สภาเศรษฐกิจชุมชน รวมตัวกันสร้างสายพานอาชีพจากทุนชุมชนตามความถนัดของคนสามวัย (เด็กเยาวชน วัยแรงงาน ผู้สูงอายุ) เพื่อสร้างคุณค่า มูลค่า และยกระดับเศรษฐกิจชุมชนจากฐานราก
2. สภาสุขภาพ
   • บูรณาการการเรียนรู้ Personal Learning Environment (PLE) ดูแลพลเมืองตั้งแต่อยู่ในครรภ์จนเติบโต
   • ลดความเหลื่อมล้ำในการบริการด้านสุขภาพทุกช่วงวัย ป้องกัน ดูแล ฟื้นฟู บำบัด ครอบคลุมทุกมิติ
   • ให้บริการการแพทย์ทางเลือก อาทิ วารีบำบัด กายภาพบำบัด แพทย์แผนไทย-จีน
   • บริหารจัดการขยะแบบครบวงจร พัฒนาคู่มือการลดและคัดแยกขยะมูลฝอยตั้งแต่ต้นทางสู่ปลายทาง
3. สภาสูงวัย จัดตั้งชมรมผู้สูงอายุ 14 ชมรม เพื่อเป็นสังคมที่ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน ดูแลกันอย่างต่อเนื่อง รวมตัวกันทำจิตอาสา และได้รับความช่วยเหลือจากเทศบาลอย่างรวดเร็ว
4. สภาวัยใสหัวใจอาสา จัดตั้งสภาในโรงเรียนต้นแบบ ประชุมทีมร่วมกันระหว่างบุคลากรในสถานศึกษาและผู้ปกครอง เพื่อหารือแนวทางในการช่วยเหลือเด็กเยาวชนทั้งใน นอก และเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษา พร้อมพัฒนาอย่างสร้างสรรค์ และส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้หลากหลายรูปแบบ
5. สภาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
   • ส่งเสริม ฟื้นฟู ดูแลรักษาป่าชายเลน พันธุ์สัตว์น้ำ พันธุกรรมพืช และระบบนิเวศชายฝั่ง
   • ก่อตั้งศูนย์สาธิตการเพาะพันธุ์และอนุบาลสัตว์น้ำ
   • ลาดตระเวนป้องกันการกระทำประมงผิดกฎหมาย
   • ส่งเสริมการท่องเที่ยวในชุมชน
6. สภาความปลอดภัยและภัยพิบัติ
   • ป้องกัน ดูแล รักษาความปลอดภัยในชุมชน
   • พัฒนาคู่มือการจัดการภัยพิบัติ
   • ก่อตั้งมหาลัยคนเชือนเพื่อป้องกันปัญหายาเสพติดในชุมชน
   • ไม่จับกุม แต่ให้โอกาสพัฒนาตัวเอง เพื่อกลับมาพัฒนาชุมชน
   • รวมตัวคนเชือน คนทั่วไป และครอบครัว มาทำกิจกรรมอาสาร่วมกัน และฝึกอาชีพเพื่อสร้างรายได้
7. สภาดนตรีและกีฬา ผลักดันให้คนในชุมชนค้นหาตัวเองให้เจอ ทั้งความชอบและศักยภาพ พร้อมส่งเสริม สนับสนุน พัฒนาทักษะสู่ความเป็นเลิศทางดนตรีและกีฬา
8. สภาสวัสดิการชุมชน
   • จัดตั้งกองทุนสวัสดิการชุมชนตั้งแต่แรกเกิดจนเสียชีวิต
   • สวัสดิการ Start Up สนับสนุนการสร้างอาชีพสำหรับผู้ไม่มีทุน
   • สนับสนุนการสร้างและซ่อมแซมที่อยู่อาศัย
   • สนับสนุนทุนเล่าเรียน
   • สนับสนุนวัคซีนที่จำเป็น
   • สนับสนุนค่าใช้จ่ายรายวันกรณีเจ็บป่วย นอนโรงพยาบาล
   • เชื่อมต่อ ส่งต่อ สร้างเครือข่าย ทั้งในและนอกพื้นที่
   • จัดชุด Gift Set สำหรับคุณแม่แรกคลอด เพื่อกระตุ้นพัฒนาการเซลล์สมองของลูกน้อย

โมเดลการทำงานจากเทศบาลเมืองปากพูน ไม่ได้มุ่งเพียงการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า แต่เป็นการสร้างระบบการพัฒนาที่ทำให้คนในพื้นที่กลายเป็น“เจ้าของการเรียนรู้และการเปลี่ยนแปลง” ผ่านการกระจายอำนาจและเปิดพื้นที่ให้ประชาชนได้คิด ตัดสินใจ และลงมือทำร่วมกับท้องถิ่น โดยมี “ข้อมูล” เป็นฐานสำคัญในการมองเห็นทั้งปัญหาและทุนของพื้นที่อย่างรอบด้าน จึงสามารถออกแบบการดูแลและพัฒนาได้ตรงกับความต้องการจริงของแต่ละบุคคล ครอบครัว ชุมชน

ขณะเดียวกัน การทำงานผ่าน 8 สภาองค์กรชุมชนยังช่วยเชื่อมโยงการดูแลคนทุกช่วงวัยและทุกมิติ ตั้งแต่เด็กและเยาวชน การศึกษา อาชีพ สุขภาพ ผู้สูงอายุ สิ่งแวดล้อม ความปลอดภัย ไปจนถึงสวัสดิการ ทำให้การแก้ปัญหาไม่แยกส่วน แต่เกิดการทำงานแบบบูรณาการและมีเครือข่ายช่วยเหลือเกื้อกูลกันในพื้นที่ ที่สำคัญ โมเดลการทำงานี้ยังเปลี่ยนมุมมองจากการมอง “ปัญหา” เป็นการมองหา “ศักยภาพและทุน” ที่มีอยู่ในชุมชน แล้วนำมาต่อยอดเป็นโอกาส ทั้งด้านอาชีพ รายได้ สุขภาวะ การเรียนรู้ และคุณภาพชีวิต ส่งผลให้ผู้คนได้ค้นพบความถนัด เห็นคุณค่าของตัวเอง และมีบทบาทในการพัฒนาบ้านเกิดมากขึ้น เมื่อทุกภาคส่วนสามารถเชื่อมโยงข้อมูล คน ทรัพยากร และเครือข่ายเข้าด้วยกัน ชุมชนจึงมีความสามารถในการพึ่งพาตัวเองและรับมือกับปัญหาได้เข้มแข็งขึ้น

ท้ายที่สุดแล้ว การสร้างเมืองที่น่าอยู่ อาจไม่ได้เริ่มต้นจากการมีทรัพยากรที่มากกว่าใคร แต่เริ่มจากการมองเห็นคุณค่าของ “คนทุกคน” และเปิดพื้นที่ให้พวกเขาได้ลุกขึ้นมาเป็นเจ้าของการเรียนรู้และการเปลี่ยนแปลง เมื่อท้องถิ่นไม่ได้ทำแทนชุมชน แต่ทำไปพร้อมกับชุมชน การเรียนรู้จึงไม่จบอยู่แค่ในตำรา หากแต่เกิดขึ้นได้ทุกที่ และเมื่อทุกคนมีโอกาสได้เรียนรู้ ได้ลงมือทำ และได้เห็นคุณค่าของตัวเอง เมืองทั้งเมืองก็จะกลายเป็นห้องเรียนที่ไม่มีใครถูกทิ้งไว้ข้างหลัง